Эткә хужа кәрәк, ә кешегә?
Бөтә ғәләмдәрҙең Раббыһы Аллаһыға маҡтау булһын, Ул беҙгә Ҡөрьәнде тура юл, хаҡ менән ялғанды айырыусы һәм иман килтереүселәр өсөн рәхмәт итеп иңдерҙе. Ошо асыҡ хәбәрҙе беҙгә еткергән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәдкә (ﷺ), уның ғаиләһенә һәм бөтә сәхәбәләргә Аллаһтың сәләме һәм бәрәкәте булһын.
Бөйөк Аллаһ Үҙенең Китабында былай ти:
وَكُلًّا نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ
«Үǝ күллән нәҡуссу ғәләйкә мин әмбәә'и- ррусүли мәә нүҫәббитү биһи фү'әәдәкә үә джәәәкә фии һәәҙиһил-хәҡҡу үә мәүғиҙатүү- үǝ ҙикраа лилмуьминиин».
«Беҙ күнелеңде нығытыр өсөн һиңә һаман шул рәсүлдәр хаҡындағы һүҙҙе һөйләйбеҙ. Шунда хаҡлыҡ та, өгөт тә, мөьминдәргә һабаҡ та бар».
«Бынан алдағы быуындар тураһындағы хәбәрҙәрҙе һиңә, үҙеңә ғибрәт алһын өсөн, һөйләйбеҙ» (11:120),
шулай уҡ Аллаһ:
لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
«Ләкад кәәнә фии ҡаса-сиһим ғибратүл-ли'үлил-әлбәәби мәә кәәнә хәдииҫәй-йүфтәраа үә ләәкиң тасдииҡа-лләҙии бәйнә йәдәйһи үә тәфсыиилә күлли шәй'иү-үә һүдәү-үә рахмәтǝл-лиҡаумий-йүьминүүн»
«Улар хаҡындағы ҡиссала аҡылы булған кешеләргә ғибрәт бар: был уйлап сығарылған хикәйәт кенә булманы, ә уға тиклем күндергәндең дөрөҫлөгөн раҫлар өсөн, төрлө нәмәне аңлатыр өсөн, иман килтергән кешеләргә юл күрһәтер, рәхмәт белдерер өсөн булды». (12:111).
АллаһТәғәлә тағы ла:
َوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ
«Ә үә ләм йәсиируу фил-ардыи фәйәнҙуруу кәйфә кәәнә гәәҡибәтү-лләҙиинә мин ҡаблиһим кәәнүү әшәддә минһүм ҡууүәтәү-үә әҫәǝруль-арда үә ғәмәрууһәә әкҫәра миммә ғәмәрууһәә үә джәә'әтһүм русүлүһүм билбәй- йинәәти фәмәә кәәнә-ллааһу лийалимәһум үә ләәкиң кәәнүү әңфүсәһүм йаҙлимүүн.
«Донья гиҙеп йөрөгәндә улар әүәлге халыҡтарҙын көнө ни менән бөткәнен күрмәнеме ни? Тегеләрҙең быларға ҡарағанда көсө күберек ине. Улар ерҙе һөрҙө, быларға ҡарағанда күберәк ерҙе төҙөкләндерҙе. Уларға үҙ рәсүлдәре асыҡ аяттар менән барҙы. Аллаһ уларга золом ҡылманы, улар үҙҙәренә-үҙҙәре золом ҡылды.
َوَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ كَانُوا مِن قَبْلِهِمْ كَانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الْأَرْضِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَمَا كَانَ لَهُم مِّنَ اللَّهِ مِن وَاقٍ
«Ә үә ләм йәсиируу фил-ардыи фәйәңҙуруу кǝйфә кәәнә ғәәҡибәтү-лләҙиинә миң ҡаблиһим үә кәәнүү әшәддә минһүм ҡуүүәтәү-үә мәә кәәнә-ллааһу лийүғджизәһу миң шәй'ин фи-ссәмәәүәәти үә ләә фил-ардыи иннәһү кәәнә ғәлиимәң ҡадиираа.
«Әллә улар донъя гиҙеп, элгәрге халыҡтарын көнө ни менән бөткәнен күрмәнеме? Улар хәҙергеләргә ҡарағанда ҡеүәтлерәк ине, ләкин Алланың көсөн Күктәрҙә лә, Ерҙә лә һис нәмә кәметә алмай. Ул белә, Ул ҡөҙрәтле!
«Улар ер йөҙөндә йөрөмәнеләрме ни, үҙҙәренән алдағыларҙың аҙағы нисек булғанын күрмәнеләрме?» (30:9; 40:21; 35:44).
Халыҡтар тарихы — был Аллаһтың ваҡыт аша асылған ҡөҙрәт билдәләре. Унда — күңеле булғандар һәм иғтибар иткәндәр өсөн ғибрәт. Беҙ Ҡөрьәндә Ғәд, Сәмүд, Лут ҡәүеме, Фирғәүен һәм уның ғәскәре тураһындағы хикәйәттәрҙе күрәбеҙ. Уларҙың барыһын берләштергән нәмә: уларға пәйғәмбәрҙәр килгәндә, хаҡты инҡар иттеләр, тәкәбберлектә ныҡыштылар, ә уларҙың хакимдары ялғанды мәңгеләштерергә һәм тура юлға саҡырыусыларҙың иҫтәлеген юйырға тырышты. Фирғәүен: «Мин — һеҙҙең иң бөйөк хужағыҙ» — тип белдерҙе. Ул Мусаның Раббыһына күҙ һалыр өсөн манаралар ҡорҙо һәм бола ҡабартты. Әммә Фирғәүендән ни ҡалды? Аллаһ уның тәнен һуңғараҡ быуындарға ғибрәт итеп һаҡланы, ә уның хакимиәте һәм ялған дәғүәләре, бөтөнләй булмаған кеүек, юҡҡа сыҡты.
Бөгөн беҙ ҙә хакимдар һәм ерҙәге көс эйәләре тарихты үҙҙәренеке итергә тырышҡан дәүерҙә йәшәйбеҙ. Улар унан мифтар йәбештереп, уңайһыҙ биттәрҙе ҡырҡып ташлай, уйҙырма батырҙар өҫтәй, ысын еңелеүҙәрҙе йәшерә. Уларға, үткәнде контролдә тотһаҡ, киләсәк менән идара итә алабыҙ, кеүек тойола. Беҙ ошо рәсемде күрәбеҙ: бер үк хакимлыҡ иткәндәр бөгөн ҡыҙыл байраҡты данлап, Ленинды иҫкә ала, ә иртәгә — батшаны һәм аҡ гвардияны маҡтай. Унан һуңғы көндә — ҡурҡытыу һәм буйһоноу өлгәшеү өсөн Сталин фигураһын һурып сығара. Былар барыһы ла — үҙҙәренә уңайлы булған ысынбарлыҡты йыйған бер конструкторҙың өлөштәре. Әммә Аллаһ — һәр нәмәгә Шаһит. Ул ысынлап нисек булғанын белә, һәм Уның белемендә бер саң бөртөгө лә юғалмай.
Был аятты уйлап ҡарағыҙ: «Улар хәйлә ҡоралар, Аллаһ та хәйлә ҡора, ә бит Аллаһ — хәйлә ҡороусыларҙың иң яҡшыһы» (8:30). Кешеләр тарихты ҡан һәм ялған менән яҙа, ә Аллаһ хаҡиҡәтте Үҙенең мәңге белемендә һаҡлай. Ни тиклем бөйөк күренмәһен, иртәме-һуңмы ялған юҡҡа сыға. Ҡөрьәндә әйтелгәнсә:
«Беҙ хаҡ менән ялғанға бәрәбеҙ, ул уны тар-мар итә, шунан ялған юҡҡа сыға» (21:18).
Ниңә кешеләр был мифтарға шулай еңел ышана? Сөнки тарих — ул ҡатмарлы, ҡапма-ҡаршылыҡлы һәм фажиғәле. Бер үк ваҡытта батырлыҡ та, енәйәт тә булыуын ҡабул итеүе ауыр. Интервенттарҙы ҡыуып таратҡан ҡыҙылдарҙың үҙҙәренең ҡыҙыл террор ҡороуын. Берҙәм Рәсәйгә саҡырған аҡтарҙың интервенттар ҡоралына таяныуын. Изге ғаилә башлығы булған батшаның тәхеттән баш тартып, илде боласылыҡта ҡалдырыуын. Яңы дәүләт төҙөгән Лениндың бөтә ҡатламдарға ҡаршы репрессиялар башлауын. Әҙер ярлыҡ алыу еңелерәк: «ҡыҙылдар — батырҙар» йәки «аҡтар — изгеләр». Мифта йәшәү, ысынды ғазаплы эҙләүҙән еңелерәк. Әммә Аллаһ беҙҙән намыҫлылыҡ талап итә:
«Ий, иман килтереүселәр! Аллаһ алдында шаһитлыҡ ҡылғанда, ғәҙеллектә ныҡ тороғоҙ, хатта был үҙегеҙгә, йә ата-әсәйегеҙгә, йә яҡындарығыҙға ҡаршы булһа ла» (4:135). Был тарихҡа ла ҡарай.
Пәйғәмбәрҙең (ﷺ) сәхәбәләренә ҡарағыҙ. Уларға Ҡөрьән уҡығанда, йөрәктәре өшөнөп, илайҙар һәм сәждәгә китәләр ине. Был ятланған тауыштарҙы ҡабатлау түгел, ә Аллаһ Һүҙенең йән түренә үтеп инеүе ине, сөнки улар унда Яралтҡының тауышын ишеттеләр. Бөгөн күбебеҙ Ҡөрьәнде автомат рәүештә, мәғәнәһен аңламай, уның көсөн тоймай уҡыйбыҙ. Беҙ тутыйғош кеүек аяттарҙы ҡабатлайбыҙ, ә йөрәктәребеҙ ҡатып ҡала. Аллаһ әйтә:
«Улар Ҡөрьән хаҡында уйлап ҡарамайҙармы? Әллә йөрәктәрендә биклеләрме?» (47:24).
Тәүге мосолмандарҙан бер изге кеше тураһындағы хәбәр иҫкә төшә. Ул төн ғибәҙәтендә сәғәттәр буйы баҫып тора һәм йыш илай ине. Унан: «Һине илатыусы нимә?» — тип һорағандар. Ул: «Ҡөрьән уҡыйым һәм бер аятты иҫкә төшөрәм:
«Иман килтереүселәрҙең, Аллаһты иҫкә алғанда һәм хаҡ иңдерелгәндә, йөрәктәре йомшарһа тип, ваҡыт етмәнеме ни?» (57:16).
Һәм мин йөрәгемдең ҡатып ҡалыуынан ҡурҡам», — тип яуап биргән. Уға: «Ә һин бит илайһың, тимәк, йөрәгең йомшаған», — тигәндәр. Ул: «Мин ҡыуаныстан түгел, ә был тик күҙ йәштәре генә, ә йөрәк һаман һаңрау ҡала, тип ҡурҡыуҙан илайым», — тигән. Ошондай аңлылыҡ кимәленә саҡырылабыҙ беҙ.
Хакимдарыбыҙ мифтарҙы ярата, сөнки мифтар уңайлы. Уларҙан уңайһыҙ киҫәктәрҙе ҡырҡып ташларға, батырҙарҙы буяп, боттар яһап ҡуйырға була. Әммә иманлы кеше өсөн бер генә ысын Батыр бар — ул Аллаһ, һәм бер генә үҙгәрмәҫ тарих бар — Уның Ләүхүл-Мәхфүздә яҙылған. Һәм ошо ялған араһында беҙгә өмөт биргән хәбәр бар: Пәйғәмбәребеҙ (ﷺ) хәбәр иткән Мәһди килеүе. Ул һайлауҙарҙа тәғәйенләнгән йәки сәйәси партиялар хакимиәткә килтергән кеше түгел. Ул демократияның ҡурсағы ла, кеше дәғүәләренең емеше лә түгел. Был — хаҡ имамды, ер золомға тулғас, ғәҙеллеккә тултырыр өсөн, Аллаһтың Үҙе ебәрәсәк кеше. Ул Аллаһ Китабы һәм Уның Рәсүленең Сөннәте менән идара итәсәк, ә уның артынан Ғайса (Ғәләйһис-сәләм) килер.
Ғайсаның килеүе нимә аңлата? Был — ябай ваҡиға түгел, ә бөйөк таҙарыныу. Хәҙистәрҙә әйтелә: ул **тәре һындырыр, сусҡа үлтерер һәм ялғанды юҡ итер**. Ябай кешегә ошо һүҙҙәрҙең тәрәнлеген аңлар өсөн, асыҡ итеп аңлатайыҡ:
**Тәре һындырыр** — ялған ғибәҙәтте юҡҡа сығарыр. Тәре кешеләр ысын Аллаһты онотҡан символға әйләнде. Ғайса, ғибәҙәтте бары тик Аллаһҡа ғына ҡылыр кәрәклеген, ә ҡулдан яһалған нәмәләргә түгел, күрһәтер. Ул кешеләр дингә үҙҙәренән өҫтәгән бөтә артыҡ нәмәне алып ташлар, Бер Аллаһҡа табыныуҙы ғына ҡалдырыр.
**Сусҡа үлтерер** — тормошто хайуанлыҡтан һәм бысраҡтан арындырыр. Сусҡа — бөтә түбән нәмәнең: ҡомһоҙлоҡтоң, бысраҡлыҡтың, хайуанса йәшәү рәүешенең символы. Ғайса «сусҡаны үлтергәс», донъя боҙоҡлоҡтарҙан арыныр, кешеләр хайуан кеүек йәшәүҙән туҡтар, тик ашау-эсеү тураһында ғына уйламаҫ. Тормош саф һәм кеше исеменә лайыҡлы булыр.
**Ялғанды юҡ итер** — ахырҙа хаҡ еңер. Ялған төрлөсә була: иманда, тарихта, мөнәсәбәттәрҙә. Ғайса, теләһә ниндәй ялғанды юйып, кешеләргә Аллаһ тураһында, үткән тураһында, үҙҙәре тураһында хаҡиҡәтте асыр өсөн, килер. Инде бер кем дә алдап, манипуляция яһай алмаясаҡ. Бөтә йәшерен нәмә асыҡҡа сыҡҡан ғәҙеллек дәүере башланыр.
Был Аллаһтың вәғәҙәһе, ә Аллаһтың вәғәҙәһе — хаҡ.
Беҙҙең ата-бабаларыбыҙ — башҡорттар, татарҙар, был ерҙәге башҡа мосолман халыҡтары нисек йәшәгәнен уйлап ҡарағыҙ. Уларҙың тарихын да яңынан яҙырға, ысын батырҙарҙың исемдәрен юйырға, уларҙы уңайлы манекендарға алыштырырға тырыштылар. Әхмәтзәки Вәлиди, Салауат Юлаев, ғәҙеллек өсөн көрәшкән башҡа күптәрҙең исемдәре йә йәшеренә, йә яманлана. Уларға ярлыҡтар йәбештерәләр: «милләтсе», «шпион», «дошман», «бур», «бандит». Әммә Аллаһ уларҙың ысын хәлен белә. Беҙ, был замандың тере шаһиттары, хәтерҙе һаҡларға һәм уны алдағыларға еткерергә тейешбеҙ. Сәйәсәт өсөн түгел, ә хаҡ өсөн.
Эткә хужа кәрәк: уға бер табаҡ ашарына бирергә, йоҡлар урын күрһәтергә. Ул хайуан шуның өсөн дә һинең алдыңда ҡойроғоң болғай. Ә кешегә? Аллаһ аҡыл һәм йән биргән кеше, ысынлап та, үҙенә үле берәүҙәр араһынан хужа эҙләргә генә булдырылғанмы? Сәйәсмәндәр уйлап сығарған мифтарға ышанырға, пропаганда уйлап сығарған лозунгтарҙы ҡабатларғамы? Юҡ! Кешегә Аллаһ кәрәк. Кешегә Барлыҡҡа килтереүсенең тура юл күрһәтеүе кәрәк, ә ҡолдарҙың ялған ҡағиҙәләре түгел. Кешегә, ни тиклем әсе булмаһын, хаҡ кәрәк, намыҫты йоҡлатыусы татлы ялған түгел.
Ҡөрьән әйтә: «Бына Беҙ һине һәм һинең ҡәүеңде Фирғәүендән ҡотҡарҙыҡ. Ул һеҙҙе яман ғазаптарға дусар итә ине» (14:6).
Залимдарҙан ҡотолоу, халыҡ үҙенең тарихын, үҙенең тамырҙарын һәм иманын иҫендә тотҡанда ғына мөмкин. Залимдар тап ошонан ҡурҡа — йәнле хәтерҙән, сөнки ул ялғанға тамыр йәйергә бирмәй.
Шулай, ҡәҙерле туғандар, әйҙәгеҙ Ҡөрьәнгә ҡайтайыҡ. Әйҙәгеҙ уны механик рәүештә түгел, ә уйланып, Раббыбыҙ беҙгә нимә әйтергә теләгәнен аңларға тырышып уҡыйыҡ. Әйҙәгеҙ тарихты бер кемгә лә беҙгә әҙер мифтар тағырға юл ҡуймай, теүәл өйрәнәйек. Йөрәктәребеҙ тәүге мосолмандарҙыҡы кеүек Аллаһ иҫкә алынғанда өшөнһөн. Сөнки ошо өшөнөүҙә генә — ысын тормош, ысын ялғандан азатлыҡ һәм ысын нур. Сөнки ысын Хужа — бары тик Аллаһ, һәм бары тик Уға ғына беҙҙең ҡайтыуыбыҙ.
Эй, Аллаһыбыҙ! Беҙгә хаҡты хаҡ итеп күрһәт һәм уға эйәрергә насип ит. Ялғанды ялған итеп күрһәт һәм унан ситләшергә насип ит. Йөрәктәребеҙҙең ҡатыуына юл ҡуйма һәм беҙҙе аяттарыңды уҡып та уларға битараф ҡалғандарға оҡшатма. Беҙҙе Һүҙҙеңде ишетеп, уның иң яҡшыһына эйәреүселәрҙән ит. Эй, Аллаһыбыҙ! Мәһди килеүен яҡынлаштыр — ерҙе ғәҙеллеккә тултырасаҡ Үҙеңдән булған хаҡ Имамды, һәм беҙҙе уның яҡлыларҙан булырға насип ит. Әмин.
