Аллаһ өсөн оптимизм: донъя емерелгәндә өмөттө нисек һаҡларға?
Йома вәғәҙе
Инеш
Бөтә маҡтауҙар Аллаһҡа, Ғаләмдәр Раббыһына, Ҡөрьән Кәримдә әйткән: «Әйт: „Әй үҙҙәренә зыян килтереп, сиктән ашҡан бәндәләрем! Аллаһтың рәхмәтенән өмөтөгөҙҙө өҙмәгеҙ! Ысынлап та, Аллаһ бөтә гөнаһтарҙы ғәфү итә. Ысынлап та, Ул — Ярлыҡаусы, Рәхимле“» (39:53). Фатихаһы һәм сәләме пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәткә, уның әһеле һәм сәхәбәләренә булһын.
Мосолман ҡәрҙәштәрем!
Беҙ аяғыбыҙ аҫтында ер тетрәгән заманда йәшәйбеҙ. Һәр иртәне беҙ яңылыҡтар менән ҡаршылайбыҙ: сәйәси тетрәнеүҙәр, режимдарҙың үҙгәреүе, иҡтисади көрсөктәр, тәбиғи бәлә-ҡазалар, техноген һәләкәттәр. Бына саҡ ҡына элек тотороҡло һәм ышандырырлыҡ тойолған донъя бөгөн күҙ алдыбыҙҙа емерелә. Күптәр һорай: оптимизмға бында нисек урын табырға? Әйләнә-тирәлә шул тиклем ҡурҡыныс һәм киләсәк билдәһеҙ булғанда өмөттө нисек һаҡларға?
Бөгөн, Аллаһтың рөхсәте менән, мин һеҙгә оптимизмдың айырым бер төрө — **Аллаһ өсөн оптимизм** тураһында һөйләргә теләйем. Был оптимизм реальлыҡты инҡар итмәй, ә мосолмандың ҡарашын ваҡытлыса ҡыйынлыҡтарҙан юғарыраҡ күтәреп, мәңгелек хәҡиҡәткә йүнәлтә.
Төп өлөш
1. Сәйәси хәүефһеҙлек: хакимиәттең алмашыныуы тураһында Ҡөрьән һабаҡтары
Беҙ донъяның сәйәси ҡиәфәте нисек тиҙ үҙгәреүен күрәбеҙ. Уйлап ҡарағыҙ: бына саҡ ҡына элек беҙ ҡайһы бер илдәр тураһында тотороҡло ҡәлғәләр тип әйтә инек, ә бөгөн уларҙың хөкүмәттәре ҡоланы, хакимиәт системалары емерелде. Яҡын Көнсығыш һәм Көнбайыш, Европа илдәре тәрән үҙгәрештәр кисерә, Ислам хәрәкәттәре үҙ стратегияларын яңынан ҡарай, милләтселек йүнәлештәре көсәйә.
Ләкин Ҡөрьән беҙҙе был хәлдәргә башҡаса ҡарарға өйрәтә. Аллаһ әйтә:
«Әйт: „Эй хакимиәт хужаһы Аллаһ! Һин хакимиәтте теләгәнеңә бирәһең, хакимиәтте теләгәнеңән тартып алаһың. Һин теләгәнеңде ҡөҙрәтле ҡылаһың, теләгәнеңде хурлайһың. Яҡшылыҡ — Һинең Ҡулыңда. Ысынлап та, Һин һәр нәмәгә ҡөҙрәтлеһең“» (3:26).
Һәр режимдың ҡолауы, һәр яңы көстөң күтәрелеүе — был ғауға түгел, Аллаһтың донъя өҫтөнән хакимиәтенең сағылышы. Кешеләр йыш ҡына үҙ мал-мөлкәттәренә, абруйҙарына, көс-ҡөҙрәттәренә алдана. Әммә ни тиклем көслөләр үҙҙәрендә булғанға алданып, аҙаҡ иң хәл иткес мәлдә барыһынан да мәхрүм ҡалманы ни?
Шуның өсөн, беҙ ер системаларының емерелеүен күргәндә, беҙҙең оптимизм был реальлыҡты инҡар итеүҙә түгел, ә иҫебеҙҙә тотоуҙа: хәҡиҡи хакимиәт — партияларҙа ла, хөкүмәттәрҙә лә түгел. Хәҡиҡи хакимиәт — Аллаһтың Ҡулында.
2. Иҡтисади ҡаҡшау: Ризыҡ Биреүсегә ышаныс тураһында һабаҡ
Иҡтисадта (экономика) ниндәй хәлдәр бара? Беҙ Бөтә донъя көрсөгө ҡоро һүҙ түгел, ә һәр ғаилә кисергән реальлыҡҡа әйләнгән заманда йәшәйбеҙ. Валюта баһалары күтәрелә лә, төшә лә, предприятиелар ябыла, хаҡтар үҫә, ә кеше ғүмеренең хаҡы, күрәһең, бәйәһен юғалта. Кешеләр өмһөҙлөктә харамдан да ҡурҡмай, теләһә ниндәй юл менән аҡса эшләргә ынтыла, йоҡоһоҙ, тыныслыҡһыҙ йәшәй. Һәр көн уларҙың ғазабы: «Ғаиләмде нисек ашатырмын? Балаларымдың киләсәген нисек тәьмин итермен?»
Әммә Аллаһтың беҙгә әйткәнен тыңлағыҙ:
«Ендәрҙе лә, кешеләрҙе лә бары тик Миңә ғибәҙәт ҡылһындар өсөн генә яралттым. Мин уларҙан ризыҡ теләмәйем һәм Мине ашатыуҙарын да теләмәйем. Ысынлап та, Аллаһ — Ул бит Ризыҡ Биреүсе, Көс-Ҡөҙрәт Эйәһе, Ҡеүәтле» (51:56-58).
Ғүмәр ибн әл-Хаттаб (Аллаһ унан риза булһын) тапшырған хәҙистә Пәйғәмбәр (Аллаһ унан риза булһын) әйтте:
«Әгәр һеҙ Аллаһҡа дөрөҫ тәүәккәллек ҡылһағыҙ, Ул һеҙгә ҡоштарға ризыҡ биргәндәй ризыҡ бирер ине: улар иртә менән ас хәлдә осоп сығалар, кисен туҡ булып ҡайталар».
Иғтибар итегеҙ: ҡоштар *ғәмәл ҡыла*. Улар осоп сыға, эҙләй, хеҙмәт итә. Ләкин улар Аллаһҡа таяна. Беҙ ҙә шулай: көс түгеүҙе ташламаҫҡа, ләкин үҙ көсөбөҙгә таянмаҫҡа, ризыҡты ысынлап та Биргәнгә тәүәккәл ҡылырға.
3. Техноген һәм тәбиғи бәлә-ҡазалар: уйланыусылар өсөн ғибрәттәр
Ер тетрәүҙәр, ташҡындар, техноген авариялар — бының барыһы ла яңылыҡтарҙың айырылғыҫ өлөшөнә әйләнде. Ҡөрьән бындай ваҡыттарҙы инҡар итмәй. Киреһенсә, ул уларҙы Ҡиәмәттең яҡынлауы билдәләре итеп тасуирлай:
«Күк ярылған, йондоҙҙар ҡойолған, диңгеҙҙәр бер-береһенә ҡушылған, ҡәберҙәр аҡтарылған саҡта, һәр кеше нимә эшләгәнен һәм ҡалдырғанын белер» (82:1-5).
Тағы ла: «Шәһәрҙәрҙә йәшәүселәр ҙә уларға ҡазабыбыҙҙың төндә, улар йоҡлап ятҡанда, килеүенә ышанманымы? Йәки уларға ҡазабыбыҙҙың көндөҙ, улар уйнап йөрөгәндә, килеүенә ышанманымы?» (7:97-98).
Әммә беләһегеҙме — был аяттар өмөттө өҙөргә сәбәп түгел? Улар — уяныу. Һәр бәлә-ҡаза, һәр фажиғә — был донъяның мәңгелек түгеллеген иҫкәретеү. Әгәр беҙ быны аңлаһаҡ, беҙ ысын мәңгелеккә әҙерләнә башлайбыҙ.
4. Мосолмандың ғәжәйеп хәле
Суһәйб ибн Синан (Аллаһ унан риза булһын) тапшырған хәҙистә Пәйғәмбәр (Аллаһының уға сәләме һм маҡтауы булһын) әйтте: «Мосолмандың хәле ғәжәп! Ысынлап та, уның бөтә эше лә үҙе өсөн хәйерле, һәм был һис кемгә бирелмәгән, тик мосолманға ғына бирелгән. Әгәр уны ҡыуандырған нәмә осраһа, ул шөкөр итә, һәм был уға хәйерле була; әгәр уға ҡайғы килһә, ул сабыр итә, һәм был уға хәйерле була».
Бына беҙҙең оптимизмыбыҙҙың сығанағы! Беҙҙең менән насарлыҡ булмауында түгел, ә мосолман менән булған *һәр* нәмәнең хәйерле булыуында. Көрсөк? Ул гөнаһтарҙы юя. Хакимиәттең ҡолауы? Мәңгелек Хакимды иҫкә төшөрә. Мал-мөлкәттең юғалыуы? Аллаһҡа осрашыу алдынан таҙарыныу.
5. Пәйғәмбәр ﷺ оптимизмға нисек ҡараған
Аллаһ Илсеһе ﷺ *оптимизмды яратҡан* һәм *пессимизмды нәфрәт иткән*. Ибн Хажәр (Аллаһ уға рәхмәт ҡылһын) бына нисек аңлатҡан: пессимизмды күрһәтеү — Аллаһҡа нигеҙһеҙ ышанмаусанлыҡ, ә оптимизм, киреһенсә, Уға ышанысты сағылдыра. Пәйғәмбәр яҡшы, өмөт биргән һүҙҙәрҙе яратҡан. Ул уңайлы исемдәрҙе яратҡан. Ул бөтә эштә лә уң яҡтан башлаған, сөнки уң яҡтағылар — Йәннәт кешеләре. Бының барыһы ла Аллаһҡа тәүәккәллек ҡылыуҙың һәм Ул тураһында яҡшы уйлауҙың бер өлөшө булған. (Пәйғәмбәр ﷺ бөтә эштә лә уң яҡтан башларға яратты. Ул тәһәрәт ҡылғанда, кейенгәндә, аяҡ кейемен кейгәндә уң яҡтан башлай ине. Сөнки уң яҡ — хәйерле, фәҙыллерәк яҡ. Был — Аллаһҡа тәүәккәллек ҡылыуҙың һәм Ул тураһында яҡшы уйлауҙың бер сағылышы).
Әл-Ҡудси хәҙистә Аллаһ Тәғәлә әйтә:
«Мин — Үҙем тураһында бәндәм нисек уйлаһа, шулай.»
Был хаҡта уйлап ҡарағыҙ! Әгәр һеҙ Аллаһ тураһында яҡшы уйлаһағыҙ, һеҙ Уның яҡшы мөғәмәләһенә осрайһығыҙ. Әгәр һеҙ Аллаһ һеҙҙе ҡыйын мәлдә ташлап ҡуя тип уйлаһағыҙ, һеҙ үҙегеҙ Уның ярҙамы ишеген бикләйһегеҙ. Оптимизм — был тик хис-тойғо ғына түгел. Был — *ғибәҙәт акты*.
6. Ысын оптимизм: тәүәккәллек менән ғәмәл араһында
Әммә иғтибарлы булығыҙ: Ислам оптимизмы — был хәрәкәтһеҙлек түгел. Ҡайһы берәүҙәр әйтә: «Мин ризыҡ эҙләмәйем, әгәр миңә бай булыу яҙылһа, хеҙмәтһеҙ ҙә бай булырмын». Был — тәүәккәллек түгел, был — яңылышыу. Киреһенсә, кеше хеҙмәт итергә, үҙ ризығын эҙләргә һәм табырға тейеш, Пәйғәмбәр ҡоштар миҫалында күрһәткәнсә: улар иртән ас булып *осоп сыға* һәм кисен туҡ булып *ҡайта*.
Тәүәккәллек ҡылыусы (әл-мүтәүәккил) ике сифатты берләштерә:
1. Ризыҡҡа ынтылыш (ҡоштар ояларында ултырмай)
2. Сәбәптәрҙе Яралыусыға таяныу
Кем был икеһенән берен юғалтҡан — зыян күргән. Кем рөхсәт ителгән сәбәптәрҙе ҡулланып, шул уҡ ваҡытта Аллаһҡа тәүәккәл ҡылған, уңышҡа өлгәшһә — шөкөр иткән, уңышһыҙлыҡҡа осраһа — сабыр иткән — бына ул хәйергә өлгәшкән.
7. Гөнаһтар һәм көсһөҙлөктәр ауырлатҡанда нимә эшләргә?
Ә үҙенең гөнаһлылығын һиҙеп, «Нисек мин оптимист була алам? Аллаһҡа ни тиклем күп ҡаршы килдем бит!» — тип уйлағандарға нисек булырға?
Ибн Ғәббәстән (Аллаһ унан риза булһын) тапшырылған ошо хәҙисте тыңлағыҙ: «Аллаһҡа иман килтергән һәр бәндәнең — гөнаһы бар, уны ҡыла, был донъянан киткәнсе унан айырылмай. Ысынлап та, мосолман һыналыусы, тәүбә итеүсе, онотоусы итеп яралтылған. Әгәр уға иҫкәртһәләр, иҫенә төшөрә.»
Был хәҙис — **иң бөйөк оптимизм сығанағы**! Сөнки ул беҙгә әйтә: һин гөнаһ ҡыласаҡһың. Ләкин был һине мосолман статусынан мәхрүм итмәй. Төп нөктә — өмөттө өҙмәү һәм тәүбә менән Аллаһҡа ҡайтыу. Мосолман — гөнаһ ҡылмаған кеше түгел. Мосолман — гөнаһ ҡылғас, тәүбә ҡылған кеше.
Имам әт-Тирмизи тапшырған: «Гөнаһына тәүбә ҡылыусы — гөнаһ ҡылмаған кеше кеүек».
Был өмөт өсөн сәбәп түгелме? Был өмөтһөҙлөктән ҡотолоу түгелме?
Йомғаҡ
Ҡәрҙәштәрем!
Беҙ донъя таяныстары бер-бер артлы емерелгән заманда йәшәйбеҙ. Әммә ошонда — Аллаһтың бөйөк рәхмәте. Сөнки барлыҡ ер таяныстары емерелгәндә, кеше бер ҡасан да емерелмәй һәм юғалмай торған Зат менән яңғыҙ ҡала.
Эйе, һуғыштар һәм емерелеүҙәр буласаҡ. Эйе, ташҡындар һәм аслыҡ буласаҡ. Эйе, миллиондар һәләк буласаҡ. Әммә Аллаһҡа тәүәккәл ҡылған мосолман өмөтөн дә, тыныслығын да юғалтмаҫ. Сөнки уның өмөтө — был донъяның тотороҡлолоғонда түгел, ә был донъяны яралтҡан һәм уны билдәләнгән ваҡытта аҙағына еткереүсе Заттың Рәхмәтендә.
Аллаһ өсөн оптимизм — был:
- Белеү — булған бөтә нәмә Аллаһтың ихтыяры менән була
- Ышаныу — мосолман менән тик хәйерле нәмә генә була
- Ғәмәл ҡылыу — рөхсәт ителгән сәбәптәрҙе ҡулланып
- Тәүәккәл ҡылыу — Аллаһҡа, үҙ ғәмәлдәренең нәтижәһенә түгел
- Тәүбә ҡылыу — яңылғанда, һәм Аллаһтың рәхмәтенән өмөтөңдө өҙмәү
- Аллаһ тураһында яҡшы уйлау — сөнки Ул — бәндәһе Уны нисек уйлаһа, шулай
Аллаһ беҙгә ошо оптимизмды һаҡларға ярҙам итһен! Ул иманды йөрәктәребеҙҙә нығытһын! Һәм был донъяла ла, мәңгелек донъяла ла беҙҙе Үҙ рәхмәтенән мәхрүм итмәһен! Әмин.
«Ысынлап та, ҡыйынлыҡ менән бергә еңеллек бар. Ысынлап та, ҡыйынлыҡ артынан еңеллек килә» (94:5-6).
Бөтә маҡтауҙар Аллаһҡа, Ғаләмдәр Раббыһына, Үҙенә тәүәккәл ҡылғандарҙы ташлап ҡуймаған Затҡа. Һәм фатихаһы менән сәләме Уның һуңғы илсеһе Мөхәммәдкә, уның әһеле һәм сәхәбәләренә булһын.