Ғәҙеллекте ныҡ тотоғоҙ, хатта әсәйегеҙгә ҡаршы булһа ла!
Хөрмәтле мөьмин-мосолмандар!
Аллаһы Тәғәләгә сикһеҙ маҡтауҙар булһын, Ул беҙгә бөтә кешелек ғәйептәренән арындырылған, илаһи ғәҙеллек үлсәмен бүләк итте. Бөгөн беҙ һеҙҙең менән Ҡөрьәндең иң тәьҫирле, иң төплө, иң тетрәндергес ғәҙеллек белдереүҙәренең береһен уртаҡлашабыҙ. Ниса сүрәһенең 135-се аяты... Ул аят кешенең иң тәрән бәйләнештәрен, иң көслө мәнфәғәттәрен, иң йәшерен әүәҫлектәрен ғәҙеллектең үлсәүенә һала.
Бөйөк Раббыбыҙ былай тип әйтә:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِن يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَن تَعْدِلُوا وَإِن تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا
Йәә әййүһә-лләҙиинә әәмәнүү күүнүү ҡауүәәмиинә билҡистыи шүһә-дәә'ә лилләәһи үә ләү ғәләә әңфүсикүм әүил-үәәлидәйни үәл-әҡрабиинә ий-йәкүн ғаниййән әү фәки- иран фә-ллааһу әүләә биһимәә фәләә тәттә- бигүл-һәүәә әң тәғдилүү үә иң тәл'үү әү түғри- дуу фә'иннә-ллааһа кәәнә бимәә тәғмәлүүнә хабиираа.
"Эй һеҙ, иман килтергән кешеләр! Ғәҙеллекте ныҡ тотоғоҙ, хатта үҙегеҙгә йәки ата-әсәйегеҙгә һәм туғандарығыҙға ҡаршы булһа ла, Аллаһ алдында хаҡ шаһитлыҡ ҡылығыҙ. Ул бай булһынмы, фәҡир булһынмы – Аллаһ икеһенә лә һеҙҙән күберәк яҡын. Шуға күрә ғәҙеллектән тайпылып, нәфсегеҙгә эйәрмәгеҙ. Әгәр янтайһағыҙ йәки тайшанһағыҙ, Аллаһ һеҙҙең ни эшләгәнде белеп тора!".
Ғәзиз ҡәрҙәштәрем!
Аяттың стиленә иғтибар итегеҙ. Аллаһы Тәғәлә «ҡауүәәмиинә» һүҙен ҡуллана. Был һүҙ ғәҙеллекте башҡарыу ғына түгел, уны торғоҙоу, уны йәшәтеү, уны һәр хәлдә, һәр шартта һаҡлау мәғәнәһен аңлата. Шундай ғәҙеллек ул – бөгөлмәҫ, бөкөрәймәҫ, ҡаҡшамаҫ ҡая кеүек, ғәҙелһеҙлек һәм золом тулҡындары уға бәрелһә лә, ул ныҡ тора.
Ә был ғәҙеллектең иң ҙур һынауы нимә? Аят беҙгә бының яуабын бирә: иң ҙур һынау – ғәҙеллектең иң яҡындарыбыҙға ҡарата ҡулланылыуы. «Үҙегеҙгә йәки ата-әсәйегеҙгә һәм туғандарығыҙға ҡаршы булһа ла», – тип әйтә Раббыбыҙ. Кешенең иң ныҡ һаҡларға теләгән, иң ныҡ яҡлаған, иң ныҡ ҡурсалаған заттар һанала: үҙегеҙҙең йәнегеҙ, әсәйегеҙ, атайығыҙ, иң яҡын туғандарығыҙ. Ә Аллаһ әйтә: Уларҙың зыянына булһа ла ғәҙеллекте торғоҙоғоҙ, ғәҙеллектә булығыҙ, ғәҙеллекте һаҡлағыҙ тиелә!
Бына ошонда беҙ туҡталырға һәм был әмерҙең киңерәк мәғәнәһе тураһында уйланырға тейешбеҙ. Әгәр беҙ үҙебеҙгә һәм яҡындарыбыҙға ҡаршы ғәҙел булырға бурыслы булһаҡ, ә был беҙҙең үткәнгә, үҙ халҡыбыҙҙың тарихына, ата-бабаларыбыҙҙың эштәренә ҡарата мөнәсәбәтебеҙ тураһында ни әйтергә? Беҙ ата-бабаларыбыҙ кисергәндәр менән һуҡырҙарса ғорурланырға тейеш түгел, әгәр ул үткәндә кәмһетеүҙәр, мыҫҡыллауҙар, репрессиялар, граждандар ыҙғыштары, революциялар, һуғыштар, сит ерҙәрҙе баҫып алыу, халыҡтарҙы ҡоллоҡҡа төшөрөү һәм ғәҙелһеҙлек, атеизм һәм Аллаһҡа яҡмаған бөтә нәмәләр булһа. Ысын иман беҙҙән тарихҡа тәнҡит күҙлегенән ҡарарға, хәҡиҡәтте ялғандан, ғәҙеллекте золомдан айырырға талап итә, хатта был беҙҙең үҙ халҡыбыҙға ҡағылһа ла. Беҙ ата-бабаларыбыҙ ҡылған ғәҙелһеҙлекте улар беҙҙең ата-бабалар булғанға ғына аҡлая алмайбыҙ. Ғәҙеллек ҡан ҡәрҙәшлегенән дә, милли ғорурлыҡтан да, Аллаһ әмеренән башҡа бөтә нәмәнән дә юғары тора.
Хөрмәтле мөьмин-мосолмандар!
Аяттың тағы ла бер тәрән мәғәнәһе бар: иҡтисади һәм социаль хәлдең ғәҙеллекте боҙоуына юл ҡуймау. «Бай булһа ла, фәҡир булһа ла», – ти Аллаһ. Ни өсөн? Сөнки күп осраҡта кеше байға ярарға тырыша йәки ярлыны йәлләй. Бай файҙаһына шаһитлыҡ итә, унан бер ниндәйҙер мәнфәғәт көтә. Фәҡир файҙаһына шаһитлыҡ итә, уға мәрхәмәт итә. Ә ғәҙеллек – ул байҙың да, фәҡирҙең дә файҙаһына эшләтелмәй. Ғәҙеллек – бары тик хаҡлының файҙаһына ғына эшләтелә.
Ә был нисек мөмкин буласаҡ? Аят эсендә яуап йәшеренгән: «Аллаһ икеһенә лә һеҙҙән күберәк яҡын». Йәғни байға ла, фәҡиргә лә Аллаһ, һеҙҙең уларҙың яҡлы булыуығыҙҙан да күберәк яҡын, уларҙың ысын ихтыяждарын, ысын мәнфәғәттәрен, ысын хәлен дә һеҙҙән дә яҡшыраҡ белә. Һин ғәҙеллекте үтә, ә уларҙың ризығын, хаҡын, һаҡланыуын Аллаһҡа ҡалдыр. Кем күберәк мәрхәмәткә лайыҡ, кем күберәк язаға тарттырылырға тейеш – бының хакимлығын Аллаһтың Үҙенә ҡалдыр. Һинең бурысың – ғәҙел булыу, ә мәрхәмәт һәм яза – бөтә нәмәне белеүсе, абсолют ғәҙел Аллаһ ҡулында.
Бына ошонда, ҡәрҙәштәрем, әйҙәгеҙ, беҙ йәшәгән хәҙерге заманға күҙ һалайыҡ. Беҙ, Ғәҙеллек шул тиклем асыҡ һәм аныҡ әмер ителгән Китапҡа эйә булып, – бөгөн бөтә донъяла ниндәй ғәҙеллек системаһын күрәбеҙ? Судтарҙа хәҡиҡәттең, намыҫтың, дөрөҫлөктөң урынын нимә алған? Аллаһ әйткән ғәҙеллек ҡайҙа?
Бөгөн бөтә донъяла судтар – көслөләрҙең, байҙарҙың, йоғонтололарҙың ҡулында уйынсыҡҡа әйләнгән. Ғәҙелһеҙлек ғәҙеллек битлеге аҫтында законлаштырыла. Золом ҡорбандары кәмһетелә, хаҡлыларҙы өндәшмәҫкә мәжбүр итәләр, көсһөҙҙәрҙе тапайҙар. Ә был – Дәжжәлдең, Иблис хакимлығының үҙе! Сөнки Дәжжәлдең иң ҙур сифаты – хәҡиҡәтте ялған, ялғанды хәҡиҡәт итеп күрһәтеү, ҡараны аҡ, аҡты ҡара итеү. Бына нәҡ ошоно бөгөн донъя системалары эшләй: золомдо ғәҙеллек, ҡанһыҙлыҡты закон, эксплуатацияны мәҙәниәт, ә золом ҡылыуҙы азатлыҡ тип күрһәтәләр.
Ил башлыҡтарына ҡарағыҙ. Ҡайһы берәүҙәр уларҙы донъя лидерҙары тип атай, икенселәре – халыҡ-ара система һаҡсылары, өсөнсөләре – демократия яҡлаусылары. Ә ысынында улар кемгә, нимәгә хеҙмәт итә? Был сикһеҙ һуғыштар кемгә кәрәк? Бына, мәҫәлән, Иранда һәм Яҡын Көнсығышта булып ятҡан хәлдәр – бынан кем файҙалана? Кем ғәйепһеҙ кешеләр ҡанына байый? Аят беҙгә өйрәткәнсә, әгәр хакимлыҡ байҙы яҡлаһа, фәҡирҙе кәмһетһә; әгәр ул көслөнө ҡурсалаһа, көсһөҙҙө эҙәрлекләһә; әгәр ул үҙенә яҡындар, тирә-яғындағылар, үҙ мәнфәғәт төркөмдәре хаҡына халыҡты аслыҡҡа, фәҡирлеккә, золомға дусар итһә, – бында Аллаһтың ғәҙеллеге юҡ тигән һүҙ. Бында шайтан хакимлығы бар, ниндәй матур лозунгтар менән ҡапланһа ла!
Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡәрҙәштәрем, хәҙерге донъяның йөрәге иблис ҡараңғылығы менән бысранған. Донъя лидерҙары кемгә табына, ниндәй йәшерен ойошмаларға ант итә, ниндәй ҡараңғы йолаларҙа йыйыла – улар быны инде йәшереп тә тормай. Ә бының иң һуңғы, иң хөрт дәлиле – Эпштейн документтары.
Кем был документтар тураһында белмәй, белһен һәм тетрәнһен! Был йөҙҙәр меңдәрсә файл (видео һәм фотодокументәр) һәм шаһитлыҡтар: урланған меңдәрсә ҡатын-ҡыҙ, ҡыҙ бала һәм бәләкәй сабыйҙарҙы көсләгәндәр, ҡорбанға килтергәндәр, язалағандар, туҡмағандар, бысаҡ менән сәнсеп үлтергәндәр! Уларҙың ҡанын эскәндәр, иттәрен ашаған ниндәйҙер шайтан йолаларында! Был ҡот осҡос, ҡанһыҙ, кешелекһеҙ вакханалияла меңдәрсә енәйәтсе ҡатнашҡан: донъя лидерҙары, министрҙар, юғары дәрәжәле чиновниктар, артистар, спортсылар, күренекле эшмәкәрҙәр, беҙ телевизор экрандарында һәм журнал тыштарында күргән кешеләр. Был документтар донъяның иң көслө кешеләренең, иң бай эшмәкәрҙәренең, иң йоғонтолы ғаиләләренең ниндәй шайтани селтәр менән уратып алынғанын күрһәтә. Ә ғәҙеллек әле лә еңмәгән! Әле лә был документтар йәшерелә, енәйәтселәр ҡулға алынмай, золом ҡорбандары онотолған, зыян, зарар күреүселәр аҡлана алмаған!
Әгәр был – беҙҙе Пәйғәмбәребеҙ ғәләйһиссәләм иҫкәрткән ҡараңғылыҡҡа донъяның батыуының иң ҙур дәлиле түгелме? Әгәр был – Дәжжәлдең кешеләрҙең йөрәктәрен һәм аҡылдарын буйһондороуының билдәһе түгелме?
Нәҡ ошо сәбәпле Ниса сүрәһенең 135-се аяты бөгөн элеккегә ҡарағанда ла мөһимрәк мәғәнәгә эйә. Сөнки был аят беҙгә өйрәтә: ғәҙеллек – ул судтарҙа ғына ҡулланылған нәмә түгел. Ғәҙеллек – йәмғиәттең нигеҙе, цивилизацияның нигеҙе, өммәттең намыҫы, Иблис селтәре ҡараңғылығын ҡыуыусы яҡтылыҡ.
Ғәҙеллек өйҙә башлана. Ҡәрҙәштәрегеҙ араһында ғәҙеллек, күршеләрегеҙ араһында ғәҙеллек, эш урынында ғәҙеллек, сауҙағыҙҙа ғәҙеллек. Шулай уҡ ғәҙеллек йәмғиәттә башлана, илдә башлана, донъяла башлана. Залимға ҡаршы тороу, золом ҡорбанын яҡлау, хәҡиҡәтте әйтеү, ялған алдында баш эймәү, Иблис селтәрҙәрҙе фашлау – бына был Аллаһ беҙҙе саҡырған ғәҙеллектең күренеше.
И хәтерләгеҙ: ғәҙеллектең иң ҡатмарлы ҡулланылыу урыны – һеҙҙең иң яҡындарығыҙ. Үҙ нәфсегеҙгә ҡарата ғәҙел булыу, әсәй-атайығыҙға ҡарата ғәҙел булыу, балаларығыҙға ҡарата ғәҙел булыу, туғандарығыҙға ҡарата ғәҙел булыу... Шулай уҡ үҙ халҡығыҙға, үҙ өммәтегеҙгә, үҙ төркөмөгөҙгә, үҙ дин ҡәрҙәштәрегеҙгә ҡарата ғәҙел булыу... Бына ошо – ысын имтихан. Мосолман үҙ төркөмөнән берәү ғәҙелһеҙлек эшләһә, уны тәнҡитләй белергә, үҙ дәүләте законһыҙлыҡ ҡылһа, уға ҡаршы тора белергә, үҙ лидеры ғәҙелһеҙлек ҡылһа, уға ҡаршы тауыш күтәрә белергә тейеш.
Иҫегеҙҙәме, Пәйғәмбәрҙең сәхәбәһе, хаҡ хәлиф Үмәр ибн әл-Хаттаб, Аллаһ унан разый булһын, үҙенең билдәле вәғәҙендә былай тигән: «Әгәр мин хакимлыҡ иткәндә ғәҙелһеҙлек эшләһәм, муйынымды сабығыҙ!». Бына ул – ғәҙеллектең ысын аңлауы! Үҙен закондан өҫтөн ҡуймаған, юлдан яҙһа, ғәҙеллектең үҙенә ҡаршы ҡулланылырға тейешлеген таныған хаким. Ҡайҙа ундай хакимдар бөгөн? Ҡайҙа үҙ енәйәттәре өсөн халыҡ һәм Аллаһ алдында яуап бирергә әҙер булған лидерҙар?
Раббыбыҙ беҙгә, байҙың малына ҡыҙығып, фәҡирҙең хәленә асынып ғәҙеллектән тайпылыуҙы тыя. Сөнки ысын мәрхәмәт – ысын ғәҙеллекте үтәү менән мөмкин. Берәүҙе хаҡһыҙ яҡлау – икенсеһенә золом ҡылыу. Бына нәҡ ошоно бөгөн донъя лидерҙары, байҙары, йоғонтололар эшләй: һайланма бер төркөмгә яҡлы булып, Иблис йолаларҙа улар менән бергә ҡатнашып, миллиардлаған кешеләрҙе аслыҡҡа, һуғыштарға, фәҡирлеккә, көсләүгә дусар итәләр.
Ҡәрҙәштәрем!
Аяттың башында «Эй иман килтергәндәр!» тигән өндәү бар. Тимәк, ғәҙеллек – имандың талабы. Иманлымын тип дәғүә итеп, ғәҙеллектән ҡасҡан, ғәҙеллекте эшкә һанамаған, шаһитлыҡтан тартынған, залим алдында өндәшмәгән, золом ҡорбаны яҡламаған, донъя көслөләренең шайтани енәйәттәренә күҙ йомған кеше, иманының талабын үтәмәгән була. Аллаһ бындайҙарҙы иҫкәртә: «Белегеҙ, Аллаһ эштәрегеҙҙән хәбәрҙар».
Кешеләрҙән йәшереп була, суд рәйесен алдап була, шаһиттарҙы яңылыштырып була. Өҫтәгеләргә ялағайланып, суд та, прокуратура ла һеҙҙе ғәҙелһеҙ хөкөм итер. Эпштейн кеүек, уның көслө дуҫтары кеүек, сейфтәрҙе йәшереп, шаһиттарҙың ауыҙын ябып, ҡорбандарҙы оноттороп, судьяларҙы һатып алып, ғәҙеллекте манипуляциялап була. Әммә Аллаһтан бер нәмә лә йәшереп булмай. Ул һеҙҙең ни тип, ауыҙ асҡанығыҙҙы белә, шаһитлыҡтан баш тартҡанығыҙҙы ла белә, ғәҙелһеҙлек алдында өндәшмәгәнегеҙҙе лә белә, күңелегеҙҙә йәшергән ниәттәрегеҙҙе лә белә, төн ҡараңғылығында ҡатнашҡан шайтан йолаларығыҙҙы ла белә.
Шулай булғас, әйҙәгеҙ, бергәләп бындай ҡарар ҡабул итәйек: бөгөндән алып, бөтә урында, бөтә ваҡытта, бөтә кешегә ҡарата ғәҙел буласаҡбыҙ. Беҙ хәҡиҡәтте һөйләйәсәкбеҙ, хатта был беҙҙең иң яҡындарыбыҙға ҡаршы булһа ла, хатта был беҙ иң яратҡандарға ҡаршы булһа ла, хатта был беҙ иң ҡурҡҡандарға ҡаршы булһа ла. Беҙ байҙы ла яҡламаясаҡбыҙ, фәҡирҙе лә ғәҙеллек зыянына асымаясаҡбыҙ. Беҙ залим алдында баш эймәйәсәкбеҙ, золом ҡорбанын онотмаясаҡбыҙ. Беҙ бары тик Аллаһ өсөн, Ул әмер иткән ғәҙеллек өсөн шаһитлыҡ ҡыласаҡбыҙ. Беҙ Иблис селтәрҙәрҙе фашлаясаҡбыҙ, ҡайҙа ғына йәшенеп ятмаһындар – юғары власть кабинеттарындамы, йәшерен йәмғиәттәрҙең төпкөлдәремме. Донъя лидерҙары кемгә генә табынмаһын, ниндәй ҡараңғы көстәргә генә ант итмәһен, ниндәй ҡанлы йолаларҙа ғына ҡатнашмаһын, беҙ бары тик Аллаһҡа ғына табынырбыҙ, бары тик Уның ғәҙеллеге менән генә хөкөм итербеҙ, һәм бары тик Уның алдында ғына теҙ сөгөрбөҙ.
Раббыбыҙ, беҙҙе ғәҙеллекте торғоҙоусыларҙан, хаҡты күҙәтеүселәрҙән, дөрөҫ шаһитлыҡ итеүселәрҙән, залим алдында баш эймәүселәрҙән, золом ҡорбандарын яҡлаусылар рәтенә баҫыусыларҙан, хатта ул власть һәм байлыҡ кейемдәренә төрөнгән булһа ла, ҡараңғылыҡты фашлаусыларҙан ҡылһын. Телде йотоуҙан, хәҡиҡәтте әйтеүҙән тартыныуҙан, ғәҙеллектән йөҙ сөйөрөүҙән, ғәҙелһеҙлек менән килешеүҙән, хатта бөтә донъя был ҡараңғылыҡҡа сумһа ла, шайтан эштәрендә ҡатнашыуҙан һаҡлаһын. Беҙгә аҙаҡҡаса Һиңә һәм Һинең ғәҙеллегеңә тоғро ҡалырға көс бир. Әмин.